Vì sao nhạc không lời giúp tập trung và dễ ngủ

Có một chi tiết nhỏ nhiều người tự nhận ra nhưng ít khi hỏi vì sao: lúc cần ngồi vào bàn làm việc hay đọc một tài liệu dài, tay thường tự động chọn một bản piano không lời chứ không phải bài hát yêu thích. Đó không phải ngẫu nhiên. Xử lý ngôn ngữ và xử lý công việc đang làm dùng chung một phần khả năng chú ý của não, và lời hát chính là thứ tranh giành phần chú ý đó.

Vì sao lời hát hay lấy mất sự tập trung

Khi bạn đọc một câu văn hay soạn một email, một phần não đang âm thầm xử lý ngôn ngữ viết. Nếu cùng lúc có một giọng hát cất lên với từ ngữ rõ ràng, phần não đó buộc phải xử lý thêm một luồng ngôn ngữ khác. Với việc đơn giản, lặp đi lặp lại, ảnh hưởng này có thể không đáng kể. Nhưng với việc cần đọc hiểu, viết lách hay suy nghĩ sâu, nhiều người thấy rõ mình đọc chậm hơn hoặc phải đọc lại câu vừa lướt qua. Đây cũng là lý do các nghiên cứu về học tập thường ghi nhận nhạc không lời, hoặc nhạc có lời bằng ngôn ngữ mình không hiểu, ít gây xao nhãng hơn nhạc có lời quen thuộc.

Nhịp độ chậm: khi bản nhạc thở cùng nhịp cơ thể

Phần lớn nhạc được xem là thư giãn nằm trong khoảng 60 đến 80 nhịp một phút, gần với nhịp tim lúc nghỉ ngơi của người trưởng thành. Một số nghiên cứu về giấc ngủ ghi nhận rằng nghe nhạc ở tốc độ này trước giờ ngủ có liên hệ với việc dễ đi vào giấc hơn và ngủ sâu hơn, có thể vì nó giúp hệ thần kinh chuyển dần sang trạng thái nghỉ ngơi. Điều đáng nói là đây không phải hiệu ứng tức thời như uống một viên thuốc, mà giống một tín hiệu nhắc cơ thể chậm lại, cần thời gian và sự lặp lại mới thấy rõ tác dụng.

Vì sao nhạc quen thuộc lại dễ tập trung hơn nhạc mới lạ

Một điều hơi ngược với trực giác: nhạc bạn đã nghe qua vài lần thường giúp tập trung tốt hơn nhạc hoàn toàn mới. Với nhạc mới, não vẫn đang bận đoán xem giai điệu sẽ đi về đâu, và sự tò mò đó lấy mất một phần chú ý vốn nên dành cho công việc. Nhạc quen thuộc thì khác, não đã biết trước điều gì sắp xảy ra nên bớt phải theo dõi nó, phần chú ý còn lại dồn cho việc trước mắt. Có một lưu ý nhỏ: nếu bài hát quen đó gắn với một kỷ niệm mạnh, nó có thể kéo suy nghĩ đi lang thang theo hướng khác, nên nhạc không lời, ít gắn cảm xúc cụ thể, thường là lựa chọn an toàn hơn cho việc cần tập trung dài.

Nhạc để tập trung và nhạc để dễ ngủ không hoàn toàn giống nhau

Cả hai đều chậm, đều không lời, nhưng mục tiêu khác nhau nên cấu trúc cũng nên khác nhau. Nhạc để tập trung cần đủ chuyển động để não có cái để bám vào một cách nhẹ nhàng, không rơi vào im lặng tuyệt đối khiến mọi tiếng động nhỏ xung quanh trở nên nổi bật. Nhạc để ngủ thì ngược lại, cần giảm dần theo thời gian, ít bất ngờ, không có đoạn cao trào nào đủ mạnh để kéo bạn tỉnh lại đúng lúc sắp thiu thiu.

• Nhạc để tập trung: nhịp ổn định, ít thay đổi âm lượng đột ngột, giai điệu không quá nổi bật để không kéo sự chú ý ra khỏi công việc.
• Nhạc để dễ ngủ: nhịp càng lúc càng chậm, âm vực thấp và ấm, các nốt thưa dần về cuối bản.
• Cả hai đều nên tránh đoạn cao trào bất ngờ, vì sự bất ngờ là thứ dễ kéo sự chú ý hoặc đánh thức nhất.
• Âm lượng nên đủ nhỏ để nghe được, không cần lớn. Nhạc nền không phải nhạc để nghe chăm chú.

Cách chọn nhạc cho từng việc cụ thể

Không có một danh sách nhạc nào đúng cho tất cả mọi người, nhưng có vài nguyên tắc chọn theo việc bạn đang làm.

• Đọc và viết cần suy nghĩ nhiều: chọn piano độc tấu, nhịp chậm, càng ít lời càng tốt.
• Công việc lặp lại, ít cần suy nghĩ sâu: có thể chọn nhạc nhiều lớp âm hơn một chút, kể cả nhạc có lời nếu bạn không nghe kỹ lời.
• Trước giờ ngủ: chọn hẳn một album quen thuộc và nghe lại nhiều lần thay vì đổi bài liên tục, để tai không phải làm quen lại từ đầu mỗi tối.
• Nếu vẫn mất tập trung dù đã đổi nhạc: thử tắt hẳn nhạc một lúc. Đôi khi vấn đề không nằm ở loại nhạc mà ở việc quá nhiều thứ đang cạnh tranh sự chú ý cùng lúc.

Một điều nên nói rõ: nhạc có thể giúp tạo môi trường dễ chịu hơn để tập trung hoặc để thư giãn trước khi ngủ, nhưng nó không thay thế cho việc điều trị nếu bạn mất ngủ kéo dài hoặc khó tập trung ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hằng ngày. Nếu tình trạng đó kéo dài nhiều tuần, gặp bác sĩ vẫn nên là bước làm trước tiên, âm nhạc chỉ là một công cụ hỗ trợ đi kèm.

Cách tự kiểm xem có tác dụng thật không

Cách tự kiểm: một tuần nghe album này, tuần sau đổi album khác, ghi lại xem tuần nào mình đọc lâu hơn mà không phải mở điện thoại. Giữ album thắng, bỏ phần lý thuyết ở trên.