Cách mix vocal tại nhà: quy trình từng bước

Phòng không xử lý âm không phải cái cớ để mix vocal dở. Nó chỉ có nghĩa bạn phải làm đúng thứ tự hơn, vì không có căn phòng tốt để che sai sót. Quy trình dưới đây là thứ tự chuẩn mà bất kỳ ai mix vocal cũng đi qua, chỉ khác nhau ở mức độ can thiệp.

Chuẩn bị bản thu trước khi mix

Việc đầu tiên không phải bật EQ, mà là dọn bản thu. Nghe lại toàn bộ track vocal, cắt bỏ những đoạn im lặng có tạp âm nền, đồng bộ mức gain giữa các câu hát nếu người hát đứng gần xa micro không đều, và chọn lấy bản take tốt nhất cho từng câu nếu có ghi nhiều lần (comping).

• Cắt gọn khoảng im lặng đầu và cuối mỗi câu hát, tạp âm phòng lộ rõ nhất ở những chỗ này.
• Kiểm tra pop và click do phụ âm b, p gây ra, cắt tay hoặc dùng plugin khử pop nếu cần.
• Không xử lý gì thêm ở bước này. Mọi EQ hay nén đều nên chờ đến khi bản thu đã sạch.
• Lưu một bản sao chưa xử lý riêng, để có đường lùi nếu xử lý sau này đi sai hướng.

Cắt tạp âm trước tiên

Phòng không xử lý âm luôn có tiếng ồn nền: quạt, điều hòa, tiếng vọng từ tường cứng. Trước khi EQ hay nén, xử lý phần này bằng cách kết hợp High Pass Filter và, nếu cần, một plugin khử ồn (noise reduction). High Pass Filter cắt hết những tần số thấp mà giọng người không dùng đến, thường dưới 80 đến 100 Hz tùy giọng, giúp giảm luôn cả tiếng ù nền.

Nếu vẫn còn tiếng ồn rõ sau High Pass Filter, một plugin khử ồn chuyên dụng xử lý tốt hơn noise gate, vì gate chỉ tắt hẳn tín hiệu dưới ngưỡng chứ không phân biệt được đâu là giọng đâu là ồn khi cả hai cùng vang lên. Chỉ dùng noise reduction ở mức vừa phải, kéo quá tay sẽ làm giọng nghe như qua điện thoại.

EQ: dọn trước, tô màu sau

EQ cho vocal nên đi theo hai bước tách bạch. Bước một là trừ (subtractive): tìm và cắt bớt những tần số làm giọng nghe đục hoặc gắt, thường nằm quanh vùng 200 đến 500 Hz cho độ đục và 2 đến 4 kHz cho độ gắt tùy micro và giọng hát. Bước hai là cộng (additive): tăng nhẹ một chút ở vùng cao trên 8 kHz nếu cần thêm độ sáng, hoặc vùng presence khoảng 3 đến 5 kHz nếu cần giọng nổi rõ hơn trong bản phối.

Nguyên tắc chung: cắt bằng tai trước khi tin vào con số. Quét một dải tần hẹp với mức tăng lớn qua từng vùng, nghe chỗ nào chói tai hoặc đục, đó là điểm cần cắt. Con số chỉ là điểm khởi đầu để tìm, không phải công thức áp dụng y nguyên cho mọi giọng hát.

Nén (Compression)

Nén giữ vai trò làm đều độ động của giọng hát, không phải làm to hơn. Một giọng hát tự nhiên luôn có câu hát to câu hát nhỏ, và trong bản phối đầy nhạc cụ, những câu nhỏ dễ bị chìm mất nếu không nén. Cách làm phổ biến là nén hai tầng nhẹ thay vì một tầng nặng: tầng đầu nén nhẹ để kiểm soát đỉnh, tầng sau nén thêm một chút để giữ giọng ổn định trong bản phối, tổng thể nghe tự nhiên hơn là dồn hết vào một bộ nén với tỉ lệ cao.

De-esser

Phụ âm s, x tạo ra năng lượng tập trung ở vùng tần số cao, gọi là sibilance, và bị nén làm nổi rõ hơn vì nén thường tăng gain bù ở những đoạn nhỏ. Vì vậy de-esser nên đặt sau EQ và nén, không phải trước. De-esser hoạt động như một bộ nén chỉ nhắm vào dải tần hẹp chứa phụ âm gắt, thường quanh 5 đến 8 kHz, để hạ chúng xuống mà không ảnh hưởng phần còn lại của giọng.

Reverb và delay

Reverb và delay cho giọng hát nên trả lời một câu hỏi: giọng đang đứng ở đâu trong không gian bản phối. Với nhạc pop hiện đại, một plate reverb ngắn hoặc room nhỏ thường đủ, vì reverb dài dễ khiến giọng lùi ra xa và mất rõ lời. Delay, đặc biệt loại lặp lại theo nhịp bài hát, thêm chiều sâu mà không làm mờ như reverb, vì khoảng lặng giữa các tiếng lặp giữ cho lời hát vẫn rõ.

• Gửi vocal sang một bus reverb chung qua send, thay vì cắm reverb thẳng vào track, để chỉnh mức vang mà không đổi âm lượng gốc.
• Cắt tần số thấp của tín hiệu đi vào reverb, reverb ở vùng trầm dễ làm bản phối đục.
• Tự động hóa (automation) mức gửi reverb, tăng ở đoạn cao trào, giảm ở đoạn lời cần rõ.
• Nghe thử với tai nghe và với loa nếu có, mỗi thiết bị lộ ra vấn đề khác nhau về không gian.

Đặt giọng vào bản phối

Bước cuối là cân bằng giọng với phần nhạc đệm, và đây là bước dễ bị bỏ qua nhất vì nó không nằm ở một plugin cụ thể nào. Kéo automation âm lượng cho từng câu, vì mức nén ở bước trước hiếm khi đủ để mọi câu hát nằm đúng chỗ trong bản phối. Nghe thử ở âm lượng nhỏ, nếu vẫn nghe rõ lời hát qua tiếng nhạc thì cân bằng đã ổn.

Phòng tốt không đổi thứ tự các bước, nó chỉ giúp bạn nghe đúng hơn nên quyết nhanh hơn. Phòng chưa xử lý âm thì đi chậm lại và tin tai mình hơn con số trên plugin.